ვებ-გვერდი
https://www.reproart.geელ-ფოსტა
[email protected]ტელეფონი
+995595441144მისამართი
ბათუმი / (არ გააჩნია) ვახტანგ გორგასლის ქ. -159
კლინიკის სერვისებია: ინ ვიტრო განაყოფიერება, გინეკოლოგია, უშვილობის მკურნალობა, სუროგაცია, კვერცხუჯრედის და სპერმის დონაცია, საშვილოსნოსშიდა ინსემინაცია
დირექტორი
ლია ჭყონია
დასვენების დღეები
შაბათი, კვირა
იურიდიული სტატუსი
შ.პ.ს
საფოსტო ინდექსი
6000
20.09.2025
საშვილოსნოს გარე ორსულობა არ არის შემთხვევა, რომელიც მხოლოდ ბუნებრივი გზით დამდგარი ორსულობების დროს ხდება. ის იშვიათად, მაგრამ შესაძლოა ინ ვიტრო განაყოფიერების (IVF) პროცესშიც, ემბრიონის საშვილოსნოს ღრუში გადატანის შემდეგ მოხდეს. ჩვენს ბლოგ პოსტში სწორედ ამ საკითხზე გავამახვილებთ ყურადღებას. რა არის გარე ორსულობა? ექტოპიური ანუ, საშვილოსნოს გარე ორსულობა არის მდგომარეობა, როდესაც ემბრიონის იმპლანტაცია (მიმაგრება) ხდება საშვილოსნოს ღრუს გარეთ. ძირითად შემთხვევებში, იმპლანტაციის ადგილი შესაძლოა იყოს, საშვილოსნოს მილები, საშვილოსნოს ყელი, საკვერცხე, მუცლის ღრუ და ასე შემდეგ. რაც შეეხება სიმპტომებს გარე ორსულობის დროს, მათ შორის ძირითადია: ტკივილი მუცლის ქვედა არეში, ტკივილი წელის არეში, სისხლიანი, ან მოყავისფრო გამონადენი საშოდან, მსუბუქი სპაზმი, გულისრევა, პირღებინება. რა იწვევს გარე ორსულობას ემბრიონის საშვილოსნოს ღრუში გადატანის შემდეგ? ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს, ემბრიონის გადატანა უშუალოდ საშვილოსნოს ღრუში სპეციალური კათეტერის საშუალებით ხდება. პროცედურა მაღალკვალიფიციური პერსონალის მიერ, ექო-მონიტორინგის ქვეშ ხორციელდება და სულ რამდენიმე წუთს გრძელდება. მიუხედავად პროცედურის ტექნიკური სიმარტივისა, საშვილოსნოს გარე ორსულობის დადგომის რისკი მაინც არსებობს (დაახლოებით 1% დან – 5 %მდე). რატომ ხდება ეს? არსებობს ფაქტორები, რომლებიც კლინიკური თვალსაზრისით კონტროლს მიღმაა. ემბრიონის გადატანის შემდეგ გარე ორსულობის დადგომა ქალის ფიზიოლოგიასთანაც არის დაკავშირებული. საშვილოსნო არის კუნთოვანი ორგანო და მისი ერთ-ერთი ფუნქცია კუმშვითი აქტივობაა. სწორედ ამ მიზეზით, ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს, ემბრიონის საშვილოსნოს ღრუში გადატანის შემდეგ, იგი შეიძლება გადაადგილდეს და მოხვდეს მაგალითად, საშვილოსნოს მილში. აგრეთვე, ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს გარე ორსულობის მიზეზი შესაძლოა იყოს ფალოპის მილების პათოლოგიური მდგომარეობა, წარსულში ჩატარებულ ქირურგიული ჩარევა, მცირე მენჯის ღრუს ანთებით დაავადებები, ენდომეტრიოზი და სხვა. როგორ შეიძლება შემცირდეს გარე ორსულობის რისკები? ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს, გარე ორსულობის რისკების შესამცირებლად, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ემბრიონის გატანის ტექნიკას. პროცედურა უნდა ჩატარდეს აბსოლუტური სიზუსტით, მაღალკვალიფიციური სპეციალისტის მიერ, თუმცა როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ამ დროს მეტწილად ქალის ფიზიოლოგიას აქვს დიდი როლი. არსებობს გზები, რომლის საშუალებითაც, შეგვიძლია მაქსიმალურად შევამციროთ საშვილოსნოს გარე ორსულობის რისკები. მაგალითად სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების პრევენცია, რაც გულისხმობს ამ ინფექციებისგან თავის დაცვას, ხოლო მათი გამოვლენის ან დადასტურების შემთხვევაში, დროულ მკურნალობას. კერძოდ, ისეთ ინფექციებს როგორიცაა ქლამიდია და გონორეა შეუძლიათ გამოიწვიონ ანთებითი პროცესი საშვილოსნოს მილში ან ახლოსმდებარე ორგანოებში, რაც აქვეითებს მის ნორმალურ ფუნქციონირებას. ამას გარდა, უნდა აღინიშნოს, რომ ჯანსაღი ცხოვრების წესი და ჯანმრთელობის მდგომარეობის რეგულარული მართვა მნიშვნელოვანია გარე ორსულობის რისკის შემცირებისთვის.
The post რატომ ხდება გარე ორსულობა ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს? appeared first on Reproart.ge.
გამოქვეყნებულია
ქართულ ამერიკული რეპროდუქციული კლინიკა რეპროარტი ბათუმი
20.09.2025
მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები ხშირად შეუმჩნეველი რჩება, მათმა იგნორირებამ შესაძლოა შემდგომ, ქალის რეპროდუქციულ გეგმებზე იქონიოს გავლენა. იცით, როდის ითვლება მენსტრუაციული ციკლი ნორმალურად და როდის უნდა მიმართოთ ექიმს? ამ ბლოგში დეტალურად განვიხილავთ მენსტრუაციული დარღვევების ძირითად ტიპებს, მათ გამომწვევ მიზეზებსა და შესაძლო მკურნალობის გზებს. როდის შეიძლება ჩაითვალოს მენსტრუაციული ციკლი ნორმალურად? მენსტრუაციული ციკლი რთული ფიზიოლოგიური პროცესია, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქალის რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაში. ციკლი იწყება პირველი მენსტრუაციით (მენარქე) 9-16 წლის ასაკში და სრულდება მენოპაუზით, დაახლოებით 45-55 წლის პერიოდში. ნორმალური მენსტრუაციული ციკლის მახასიათებლებია: ხანგრძლივობა: 21-35 დღე (საშუალოდ 28 დღე); მენსტრუაციის ხანგრძლივობა: 3-7 დღემდე; სისხლოვანი გამონადენის მოცულობა: 35-50 მლ-მდე. რომელია მენსტრუაციული დარღვევების ძირითადი ტიპები? რეპროდუქციული ასაკის ქალების დიდ ნაწილში სხვადასხვა ტიპის მენსტრუაციული დარღვევა საკმაოდ ხშირია. ეს დარღვევებია: 1. ამენორეა – მენსტრუაციის არარსებობა ამენორეა შეიძლება იყოს პირველადი ან მეორადი. პირველადი ამენორეა პირველი მენსტრუაციული გამონადენის არარსებობაა 16 წლამდე მოზარდებში, როდესაც მეორადი სასქესო ნიშნები განვითარებულია, ან 13 წლამდე მოზარდებში მეორადი სასქესო ნიშნების განვთარების გარეშე. ამ ტიპის დარღვევა უფრო ხშირად გენეტიკურ, ან ანატომიურ პათოლოგიას უკავშირდება. მეორადი ამენორეა კი მენსტრუაციის არარსებობაა 3 თვეზე ხანგრძლივად იმ ქალებში, რომლებსაც მანამდე რეგულარული ციკლი ჰქონდათ, ან 6 თვეზე ხანგრძლივად ქალებში, არარეგულარული მენსტრუაციული გამონადენით. 2. დისმენორეა – მტკივნეული მენსტრუაცია დისმენორეა გულისხმობს ტკივილს მუცლის ქვედა არეში, რომელიც იწყება მენსტრუაციამდე რამდენიმე დღით ადრე, ან მის პირველ დღეებში. მისი დიფერენცირებაც ხდება როგორც პირველადი ან, მეორადი. დისმენორეა შესაძლოა გამოვლინდეს პირველი მენსტრუაციიდან და მას პირველადი დისმენორეა ჰქვია. ზოგიერთ შემთხვევაში კი ვლინდება მოგვიანებით, მეორადად და დაკავშირებულია სხვადასხვა გინეკოლოგიურ პათოლოგიასთან. მეორადი დისმენორეის ყველაზე ხშირი მიზეზი ენდომეტრიოზი და მცირე მენჯის ღრუს ანთებითი პროცესია. 3. ოლიგომენორეა – გაიშვიათებული მენსტრუაცია 35 დღეზე ხანგრძლივი პერიოდი ორ თანმიმდევრულ მენსტრუაციას შორის ითვლება ოლიგომენორეად. ეს მდგომარეობა ხშირად დაკავშირებულია ჰორმონულ დარღვევებთან, პოლიცისტური საკვერცხეების სინდრომთან, თირკმელზედა ჯირკვლის პათოლოგიებთან და ა.შ. 4. მენომეტრორაგია – ჭარბი და გახანგრძლივებული მენსტრუაცია თუ მენსტრუაციული სისხლდენა ნორმაზე ხანგრძლივი და ჭარბია, ეს მენომეტრორაგიაზე მიანიშნებს. მისი მიზეზი შესაძლოა იყოს საშვილოსნოს ღრუს პოლიპები, მიომური კვანძები, ენდომეტრიოზი ან, სისხლის შედედების პრობლემები. 5. PMS – მენსტრუაციისწინა სინდრომი PMS ვლინდება მენსტრუაციის დაწყებამდე რამდენიმე დღით ადრე, მენსტრუაციული ციკლის მეორე ფაზაში და გამოიხატება როგორც ემოციური (გაღიზიანება, შფოთვა, დეპრესია), ისე ფიზიკური სიმპტომებით (თავის ტკივილი, სხეულის შეშუპება). მისი ერთ-ერთი გამოვლინება პრემენსტრუალური დისფორიული დარღვევაა (PMDD), რომელსაც ახასიათებს მწვავე ემოციური და ქცევითი ცვლილებები, რაც თავისთავად ყოველდღიური ცხოვრების ხარისხზე ძლიერ გავლენას ახდენს. PMS – ის გამოვლენის თავისებურებები ინდივიდუალურია და უფრო ხშირად გამოიხატება შემდეგ შემთხვევებში: გენეტიკური წინასწარგანწყობა; არაჯანსაღი ცხოვრების წესი; პოსტტრამვული მდგომარეობა; სხვადასხვა ტიპის შფოთვით აშლილობა და სხვა.   6. ჰიპომენორეა – შემცირებული მენსტრუაცია თუ რეგულარული მენსტრუაციული გამონადენი 30 მლ-ზე ნაკლებია და სისხლდენა 2 დღეს არ აღემატება, ეს ფაქტი ჰიპომენორეაზე მიანიშნებს. ამ მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზები მრავალფეროვანია: წონის სწრაფი კლება; ფარისებრი ჯირკვლის დისფუნქცია; საშვილოსნოს ღრუსშიდა შეხორცებები (აშერმანის სინდრომი); პერიმენოპაუზალური პერიოდი; საკვერცხის ნაადრევი განლევის სინდრომი.   ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ ჰიპომენორეა შესაძლოა განვითარდეს, როგორც სხვადასხვა ტიპის კონტრაცეპციული საშუალებების გამოყენების გვედრითი მოვლენა. როდის უნდა მიმართოთ სპეციალისტს? თუ თქვენი მენსტრუაციული ციკლი არარეგულარულია, მტკივნეულია, ან სხვა უჩვეულო ნიშნებს ამჩნევთ, მნიშვნელოვანია დროულად მიმართოთ სპეციალისტს. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევების დიაგნოსტიკისა და მისი შემდგომი მართვისთვის პირველ რიგში მნიშვნელოვანია პაციენტის ანამნეზის შეკრება სრულყოფილად, ასევე, მისი გინეკოლოგიური ულტრაბგერითი მონაცემებისა და შესაბამისი ლაბორატორიული კვლევების შედეგების ინტერპრეტაცია. აღსანიშნავია, რომ პაციენტებში თითოეული პათოლოგიის მკურნალობის სქემა განსხვავებულია და მისი შერჩევა ხდება ინდივიდუალურად, ქალის ასაკის, ანამნეზისა და მისი რეპროდუქციული მიზნების გათვალისწინებით. The post რა უნდა ოცოდეთ მენსტრუაციული ციკლის დარღვევების შესახებ appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
ლაბორატორიული ანალიზების დიდი ნაწილის ჩასატარებლად პაციენტებისთვის წინასწარ გარკვეული წესების დაცვაა ხოლმე რეკომენდებული. თუმცა, ხშირად მათ მცდარი ინტერპრეტაცია ეძლევა და შემდეგ საზოგადოებაშიც ასე ვრცელდება. ერთ-ერთი ანალიზი, რომლის ირგვლივაც არაერთ ურთიერთგამომრიცხავ ინფორმაციას შეხვდებით, სპერმოგრამაა. პაციენტებს მისი ჩატარება არცთუ იშვიათად უწევთ, ამიტომ გადავწყვიტეთ, გავრცელებულ არასწორ რეკომენდაციებთან ერთად, ის საერთაშორისო სტანდარტებიც გაგაცნოთ, რომლებიც თანამედროვე რეპროდუქციულ მედიცინაში სპერმოგრამის შესახებ არსებობს. რა არის სპერმოგრამა და რას განსაზღვრავს მისი ანალიზი მამაკაცის ნაყოფიერების შესაფასებლად პირველი აუცილებელი ეტაპია სპერმის ანალიზის (სპერმოგრამის) გაკეთება. სპერმოგრამა განისაზღვრება რამდენიმე მნიშვნელოვანი პარამეტრით, თითოეული პარამეტრის ნორმა დადგენილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მიერ. ეს პარამეტრებია: ეაკულატის მოცულობა ეაკულატი სპერმალური სითხეა და ორსულობის მისაღებად, მასში კაცის სასქესო უჯრედები — სპერმატოზოიდები უნდა იყოს. ეაკულატის მოცულობის ნორმალური მაჩვენებელი ≥1,5 მილილიტრია. სპერმის აგლუტინაცია ეაკულატში სპერმატოზოიდები თავისუფლად უნდა მოძრაობდნენ, თუმცა არსებობს შემთხვევები, როდესაც ერთმანეთთან დიდი რაოდენობით სპერმატოზოიდებია შეწებებული. ამ პროცესს სპერმის აგლუტინაცია ეწოდება. საქმე იმაშია, რომ შეწებებული სპერმატოზოიდები კვერცხუჯრედამდე მისვლასა და მის განაყოფიერებას ვერ ახერხებენ, ამიტომ სპერმის აგლუტინაცია მამაკაცის უშვილობის გამომწვევი შეიძლება იყოს. სპერმის სიბლანტე რაც უფრო ბლანტია სპერმალური სითხე, სპერმატოზოიდებს მით უფრო უჭირთ მოძრაობა. ახლად აღებული ეაკულატი საკმაოდ ბლანტია. მისი გათხელება (გაჯირჯვება) დაახლოებით 30-60 წუთში უნდა მოხდეს. თუ ეაკულატი ბლანტი დარჩა, სპერმატოზოიდებს გადაადგილება გაუჭირდებათ და მათი მოძრაობა შენელებული იქნება. სპერმატოზოიდების კონცენტრაცია ამ კომპონენტით ისაზღვრება 1 მილილიტრ ეაკულატში სპერმატოზოიდების რაოდენობა. ნორმალური მაჩვენებელი 1 მილილიტრ ეაკულატში არის ≥ 15 მილიონი სპერმატოზოიდი. სპერმატოზოიდების მოძრაობა სპერმოგრამა ეაკულატში არსებული მოძრავი სპერმატოზოიდების რაოდენობას ადგენს. ამ შემთხვევაში მოძრავი სპერმატოზოიდების ნორმალურ მაჩვენებლად საერთო რაოდენობის 40% და მეტია მიჩნეული. სპერმატოზოიდების კონცენტრაცია მთელს ეაკულატში სპერმოგრამის დროს ასევე ისაზღვრება სპერმატოზოიდების რაოდენობა მთელს ეაკულატში. ამისათვის საჭიროა ეაკულატის მოცულობა გამრავლდეს 1 მილილიტრ ეაკულატში არსებული სპერმატოზოიდების კონცენტრაციაზე. მისი ნორმა არის – ≥ 39 მილიონი სპერმატოზოიდი. აქტიური მოძრაობა ეს კონკრეტული პარამეტრი იმ სპერმატოზოიდების რაოდენობას საზღვრავს, რომლებიც წინ, პროგრესულად მოძრაობენ. მათი ნორმალური მაჩვენებელი კი ≥32%-ია. მორფოლოგია სპერმატოზოიდების სტრუქტურული აგებულებისა და მათი მორფოლოგიის დასადგენად, რეპროარტში კრუგერის მეთოდს ვიყენებთ. იგი ნორმალური (უდეფექტო) სპერმატოზოიდების რაოდენობას განსაზღვრავს, რადგან მნიშვნელოვანია, რომ განაყოფიერებისთვის მათ თავის, ყელისა თუ კუდის პათოლოგია არ ჰქონდეთ. ამ კომპონენტის ნორმალური მაჩვენებელი ≥4%-ია (ითვლება ყოველ 100 ცალ სპერმატოზოიდში). ერითროციტები და ლეიკოციტები ეაკულატში ლეიკოციტოზი სპერმაში, იგივე პიოსპერმია, შეიძლება, სხვადასხვა ფაქტორით იყოს გამოწვეული და მიმდინარე ანთებით პროცესს მიანიშნებდეს, რამაც შეიძლება ხელი შეუშალოს განაყოფიერებას. ერითროციტების არსებობას ეაკულატში, ასევე სხვადასხვა ფაქტორი იწვევს. მაგალითად, ანთებითი პროცესი, ტრავმა და სხვა. ერითროციტების სიჭარბე მიანიშნებს სისხლის არსებობას ეაკულატში. ამ შემთხვევაში აუცილებელია რომ მამაკაცმა უროლოგს მიმართოს, რადგან ეს მდგომარეობა შეიძლება განპირობებული იყოს სხვადასხვა დაავადებებით, მაგალითად: თირკმლის დაავადებებით, პროსტატის პრობლემებით, და/ან ონკოლოგიური დაავადებით. როგორც ერითროციტის, ისე ლეიკოციტის დადგენილ ნორმას ეაკულატში 0-2 (ცალი) მხ/არე წარმოადგენს. ეაკულატის PH PH ნორმალური მაჩვენებელი 7.2-7.8-ია. შესაძლოა, მისი მატება ინფექციას მიანიშნებდეს, კლება კი ასოცირებული იყოს სპერმსავალი გზების ბლოკირებასთან და უნაყოფობას იწვევდეს. მცდარი და ნამდვილი ფაქტები სპერმოგრამის შესახებ სპეროგრამის თითოეული კომპონენტის სწორად განსაზღვრისთვის, აუცილებლად უნდა იცოდეთ, რომ მცდარია: რაც უფრო ბევრია სქესობრივი თავშეკავების დღეები, ანალიზის შედეგი უფრო სწორია. სინამდვილეში, თავშეკავების ოპტიმალური ვადა 2-3 დღეა. სპერმის მაჩვენებლების ყველაზე ზუსტი და ობიექტური შეფასება სწორედ ამ პერიოდშია შესაძლებელი. კვლევები ადასტურებს, რომ თავშეკავების დღეების ზრდასთან ერთად, შესაძლოა, სპერმის პარამეტრები შეიცვალოს. მაგალითად, გაიზარდოს ეაკულატის მოცულობა და სპერმის კონცენტრაცია, მაგრამ, ამავდროულად, დაიკლოს სპერმატოზოიდების მოძრაობამ, აქტიურმა მოძრაობამ და მორფოლოგიამ. ხანგრძლივი თავშეკავების შედეგად შესაძლებელია სპერმატოზოიდების დნმ დაზიანდეს. მცდარია: ხშირი ეაკულაცია სპერმის ანალიზის შედეგზე დადებითად მოქმედებს. ხშირი ეაკულაცია ეაკულატის მოცულობასა და სპერმის კონცენტრაციას ამცირებს, ამიტომ, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, უმჯობესია, პაციენტებმა სპერმოგრამის ჩატარებამდე 2-3-დღიანი თავშეკავება დაიცვან. მცდარია: რაც უფრო მეტი მონაცემია სპერმის ანალიზის ბლანკში, მით უფრო სრულყოფილია ანალიზი. ანალიზის ბლანკში შესაძლოა, მართლაც შეგხვდეთ ისეთი მონაცემები, როგორებიცაა მაგალითად სუნი, ფერი და ა.შ. თუმცა, სინამდვილეში ეს მონაცემები ანალიზის სრულყოფილებას არ განსაზღვრავენ. საქმე იმაშია, რომ სუნსა და ფერს მნიშვნელობა იმ პერიოდში ჰქონდა, როდესაც ოპტიკური ტექნოლოგიები მაღალგანვითარებული არ იყო, ეაკულატში კი მკაფიოდ არ ჩანდა სისხლის უჯრედები ან ლეიკოციტები, რომლებიც ანთებით პროცესზე ან სხვა დარღვევებზე მიანიშნებდნენ. შესაბამისად, ლეიკოციტების არსებობას სწორედ სუნითა და ფერით განსაზღვრავდნენ. დღეს სულ სხვა რეალობაა. უახლეს ტექნოლოგიებს ანთებითი პროცესის აღმოსაჩენად სუნის და ფერის განსაზღვრა არ სჭირდება. მცდარია: ცოცხალი და მკვდარი სპერმატოზოიდები უძრავი სპერმა არ ნიშნავს, რომ ის აუცილებლად მკვდარია, რადგან უძრავ მდგომარეობაში ცოცხალი სპერმატოზოიდიც შეიძლება იყოს. მკვდარია თუ არა სპერმატოზოიდი, სპერმის სიცოცხლისუნარიანობის ტესტით დგინდება. შესაბამისად, მართებული ტერმინი მოძრავი და უძრავი სპერმატოზოიდებია. მცდარია: თუ სპერმის ანალიზში აღმოჩნდა, რომ ეაკულატში არც ერთი სპერმატოზოიდი არ არის, მამაკაცს ბიოლოგიური შვილის ყოლის შანსი არ აქვს. სინამდვილეში ეს მხოლოდ აზოოსპერმიაა და პაციენტის უფრო ღრმა კვლევებს (ჰორმონალური პროფილის გამოკლვევას, სათესლე ჯირკვების ექოსკოპიურ კვლევას) საჭიროებს. თუ კვლევების შედეგები საშუალებას გვაძლევს და პროგნოზიც საიმედოა, სპერმატოზოიდის ასპირაცია სათესლე ჯირკვლიდან ან სათესლე დანამატიდან ქირურგიული ოპერაციის გზით არის შესაძლებელი. სპერმის ასპირაციით მიღებული სპერმატოზოიდები გამოიყენება ინ ვიტრო განაყოფიერების პროცესში და წყვილს ეძლევა შესაძლებლობა ჯანმრთელი ბიოლოგიური შვილი ჰყავდეს. რეპროარტის თანამედროვე ტექნოლოგიებით აღჭურვილ ლაბორატორიაში სპერმოგრამის ჩატრება თქვენი ნაყოფიერების შესახებ უზუსტეს სურათს მოგცემთ. The post რა უნდა იცოდეთ სპერმოგრამის ჩატარებამდე appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
საშვილოსნოს გარე ორსულობა არ არის შემთხვევა, რომელიც მხოლოდ ბუნებრივი გზით დამდგარი ორსულობების დროს ხდება. ის იშვიათად, მაგრამ შესაძლოა ინ ვიტრო განაყოფიერების (IVF) პროცესშიც, ემბრიონის საშვილოსნოს ღრუში გადატანის შემდეგ მოხდეს. ჩვენს ბლოგ პოსტში სწორედ ამ საკითხზე გავამახვილებთ ყურადღებას. რა არის გარე ორსულობა? ექტოპიური ანუ, საშვილოსნოს გარე ორსულობა არის მდგომარეობა, როდესაც ემბრიონის იმპლანტაცია (მიმაგრება) ხდება საშვილოსნოს ღრუს გარეთ. ძირითად შემთხვევებში, იმპლანტაციის ადგილი შესაძლოა იყოს, საშვილოსნოს მილები, საშვილოსნოს ყელი, საკვერცხე, მუცლის ღრუ და ასე შემდეგ. რაც შეეხება სიმპტომებს გარე ორსულობის დროს, მათ შორის ძირითადია: ტკივილი მუცლის ქვედა არეში, ტკივილი წელის არეში, სისხლიანი, ან მოყავისფრო გამონადენი საშოდან, მსუბუქი სპაზმი, გულისრევა, პირღებინება. რა იწვევს გარე ორსულობას ემბრიონის საშვილოსნოს ღრუში გადატანის შემდეგ? ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს, ემბრიონის გადატანა უშუალოდ საშვილოსნოს ღრუში სპეციალური კათეტერის საშუალებით ხდება. პროცედურა მაღალკვალიფიციური პერსონალის მიერ, ექო-მონიტორინგის ქვეშ ხორციელდება და სულ რამდენიმე წუთს გრძელდება. მიუხედავად პროცედურის ტექნიკური სიმარტივისა, საშვილოსნოს გარე ორსულობის დადგომის რისკი მაინც არსებობს (დაახლოებით 1% დან – 5 %მდე). რატომ ხდება ეს? არსებობს ფაქტორები, რომლებიც კლინიკური თვალსაზრისით კონტროლს მიღმაა. ემბრიონის გადატანის შემდეგ გარე ორსულობის დადგომა ქალის ფიზიოლოგიასთანაც არის დაკავშირებული. საშვილოსნო არის კუნთოვანი ორგანო და მისი ერთ-ერთი ფუნქცია კუმშვითი აქტივობაა. სწორედ ამ მიზეზით, ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს, ემბრიონის საშვილოსნოს ღრუში გადატანის შემდეგ, იგი შეიძლება გადაადგილდეს და მოხვდეს მაგალითად, საშვილოსნოს მილში. აგრეთვე, ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს გარე ორსულობის მიზეზი შესაძლოა იყოს ფალოპის მილების პათოლოგიური მდგომარეობა, წარსულში ჩატარებულ ქირურგიული ჩარევა, მცირე მენჯის ღრუს ანთებით დაავადებები, ენდომეტრიოზი და სხვა. როგორ შეიძლება შემცირდეს გარე ორსულობის რისკები? ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს, გარე ორსულობის რისკების შესამცირებლად, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ემბრიონის გატანის ტექნიკას. პროცედურა უნდა ჩატარდეს აბსოლუტური სიზუსტით, მაღალკვალიფიციური სპეციალისტის მიერ, თუმცა როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ამ დროს მეტწილად ქალის ფიზიოლოგიას აქვს დიდი როლი. არსებობს გზები, რომლის საშუალებითაც, შეგვიძლია მაქსიმალურად შევამციროთ საშვილოსნოს გარე ორსულობის რისკები. მაგალითად სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების პრევენცია, რაც გულისხმობს ამ ინფექციებისგან თავის დაცვას, ხოლო მათი გამოვლენის ან დადასტურების შემთხვევაში, დროულ მკურნალობას. კერძოდ, ისეთ ინფექციებს როგორიცაა ქლამიდია და გონორეა შეუძლიათ გამოიწვიონ ანთებითი პროცესი საშვილოსნოს მილში ან ახლოსმდებარე ორგანოებში, რაც აქვეითებს მის ნორმალურ ფუნქციონირებას. ამას გარდა, უნდა აღინიშნოს, რომ ჯანსაღი ცხოვრების წესი და ჯანმრთელობის მდგომარეობის რეგულარული მართვა მნიშვნელოვანია გარე ორსულობის რისკის შემცირებისთვის. The post რატომ ხდება გარე ორსულობა ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს? appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
PGT-A – არის ემბრიონის პრეიმპლანტაციური გენეტიკური ტესტი ანეუპლოიდიისთვის და კეთდება ინ ვიტრო განაყოფიერებით მკურნალობის დროს. ჩვენს ბლოგში გიამბობთ 5 მთავარ ფაქტზე, თუ რატომ არის მნიშვნელოვანი ამ კვლევის გაკეთება ემბრიონის საშვილოსნოში გადატანამდე. ფაქტი N1 თუ ქალი პარტნიორი არის 35 წელს გადაცილებული, სხვადასხვა ქრომოსომული დარღვევების რისკი იზრდება. ამიტომ, ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს, მნიშვნელოვანია ყველა მიღებულ ემბრიონს ჩაუტარდეს ემბრიონის გენეტიკური კვლევა – PGT-A. აღსანიშნავია, რომ 35 წლამდე ასაკის ქალებთანაც ფიქსირდება ქრომოსომული დარღვევები, ამიტომ PGT-A – ის გაკეთებაზე რეკომენდაციის გაცემა მათთვისაც შესაძლებელია. ფაქტი N2 თუ ქალს წარსულში რამოდენიმე შეწყვეტილი ორსულობა ჰქონდა, ეს შესაძლოა სწორედ ქრომოსომული დარღვევებით იყოს გამოწვეული. ასეთი ჩვენების დროს, PGT-A გვეხმარება სწორი ქრომოსომული ნაკრების მქონე ემბრიონის არჩევაში, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ორსულობის შეწყვეტის რისკს. ფაქტი N3 გენეტიკურად გამოკვლეული ემბრიონის გადატანისას, ორსულობის მიღების შანსი გაცილებით მაღალია, ხოლო ორსულობის შეწყვეტის რისკი – დაბალი. მაგალითად, თუ ქალის ასაკი არის 40 წელი ან მეტი, ამ შემთხვევაში, ემბრიონის გამოკვლევის გარეშე გადატანისას ორსულობის მიღების შანსი 5%-ია, ხოლო ორსულობის შეწყვეტის რისკი 50%. გამოკვლეული ემბრიონის გადატანისას კი პირიქით – ორსულობის მიღების შანსი 50%-მდე იზრდება და შეწყვეტის რისკი 5%-მდე მცირდება. ფაქტი N4 PGT-A კვლევა ამცირებს დროს ორსულობის მიღებამდე, რადგან ემბრიონის გადატანამდე ცნობილია არის თუ არა ის ეუპლოიდური (სწორი ქრომოსომული ნაკრების მქონე), რაც პაციენტს როგორც ემოციური, ისე ფინანსური თვალსაზრისითაც ზოგავს. ფაქტი N5 PGT-A გვეხმარება საშვილოსნოში გადატანამდე გამოვლინდეს ისეთი ანეუპლოიდიები, როგორიცაა დაუნის სინდრომი, კლაინფელტერის სინდრომი, ტერნერის სინდრომი და სხვა. ემბრიონის პრეიმპლანტაციური გენეტიკური ტესტი ანეუპლოიდიისთვის (PGT-A) ინ ვიტრო განაყოფიერების კლინიკა რეპროარტში თანამედროვე სტანდარტებისა და უახლესი ტექნოლოგიებით აღჭურვილ ლაბორატორიაში, მაღალკვალიფიციური პერსონალის მიერ ტარდება. The post რატომ არის მნიშვნელოვანი ემბრიონისთვის გენეტიკური კვლევის – PGT-A გაკეთება? – 5 მთავარი ფაქტი appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
რეპროარტის ემბრიოლოგიის ლაბორატორია ჯადოსნური სივრცეა, სადაც სასწაულები ხდება. ამ სივრცეში წარმატების მისაღწევად მნიშვნელოვანი ფაქტორებია ემბრიოლოგების გამოცდილება, ცოდნა და ხარისხის მაღალი დონე. ჩვენს ბლოგპოსტში სწორედ ამ ფაქტორებსა და იმ დეტალებზე გიამბობთ, რაც პაციენტებისთვის უხილავია. ემბრიოლოგები და მათი როლი რეპროარტში ძლიერი ემბრიოლოგების გუნდი მუშაობს – მეცნიერები სხვადასხვა სამეცნიერო ხარისხით: დოქტორის ხარისხი – PhD ამერიკის შეერთებული შტატებიდან, ვალენსიის უნივერსიტეტის მაგისტრი ემბრიოლოგიაში, ასევე ბაკალავრის წოდების მქონე ორი ემბრიოლოგი. რეპროარტში, ემბრიოლოგები პაციენტზე ზრუნვას იწყებენ ბევრად ადრე, ვიდრე მას საოპერაციოში შეხვდებიან. ექიმები ემბრიოლოგებთან ერთად განიხილავენ თითოეული პაციენტის მდგომარეობას. წინასწარ განისაზღვრება ტაქტიკა, რასაც აირჩევს ექიმი და დავალება ემბრიოლოგიისა და ანდროლოგიის ლაბორატორიებისთვის, საუკეთესო რეზულტატის მისაღწევად. ემბრიოლოგიის ლაბორატორიაში მთავარი გამოწვევა არის საკმარისი რაოდენობის კვერცხუჯრედების მიღება და მათი მოვლა ისე, რომ საბოლოოდ, საშვილოსნოში ჯანმრთელი ემბრიონის გადატანა მოხდეს. უნდა აღვნიშნოთ, რომ ძალიან მნიშვნელოვანია ემბრიონიების დაცვა გარემო დამაზიანებელი ფაქტორებისგან, ისე როგორც ამას დედის ორგანიზმი აკეთებს. როგორ ვუფრთხილდებით ემბრიონებს? რეპროარტში ძალიან მკაცრი ხარისხის კონტროლის სქემები მუშაობს. დღე იწყება იმ აპარატურის გამართულობის შემოწმებით, რომელიც გამოიყენება ემბრიონების შესაქმნელად, კულტივირებისათვის და გასაყინად. შემოწმება ხდება ყველაფრის, რაც შეიძლება ბიოლოგიურ მასალას შეეხოს საშვილოსნოში გადატანამდე. ასევე, დილიდან ემბრიოლოგების მიერ მოწმდება ტემპერატურა ოთახებში, ტემპერატურა და გაზების შემცველობა ინკუბატორებში. ნორმიდან მინიმალური გადახრაც კი განგაშად ითვლება. ემბრიოლოგების ტელეფონები 24/7 ჩართულია და დაკავშირებულია საგანგაშო სისტემასთან, რომელიც მათ აწოდებს ინფორმაციას ლაბორატორიაში აპარატურის მუშაობის შესახებ. რაც შეეხება ჭურჭელს, რომელიც გამოიყენება ლაბორატორიაში, იქნება ეს პლასტმასის თუ მინის შემოწმებულია მომწოდებლის მიერ და უსაფრთხოა ადამიანის ბიოლოგიური მასალის კულტივირებისა და შენახვისთვის. ამას გარდა, კლინიკაში დანერგილია შიდა კონტროლის სქემები და დაგეგმილი პერიოდულობით ხდება გამოყენებული აპარატურის, ერთჯერადი ჭურჭლისა და საკულტივაციო ხსნარების ხარისხის შემოწმება. ასევე, მოწმდება იმ ხელსაწყოების გამართული მუშაობა, რომელსაც სპეციალურად აპარატურის მდგომარეობისა და ლაბორატორიის ჰაერის შემოწმებისას გამოიყენება. ჰაერის ხარისხის მნიშვნელობა ემბრიოლოგიის ლაბორატორიის ჰაერი ძალიან სპეციფიური უნდა იყოს. მის შესაქმნელად რეპროარტმა ითანამშრომლა ამერიკის შეერთებული შტატების საუკეთესო ექსპერტებთან. ასეთი სირთულის ჰაერის გამწმენდი სისტემა, საქართველოში, მხოლოდ რეპროარტშია. კლინიკაში ყოველდღიურად, სპეციალური საზომი ხელსაწყოთი (VOC meter) მოწმდება ჰაერის ხარისხი, მასში შეწონილი ბიოლოგიური ნაწილაკების ( VOC) რაოდენობა, რაც დრამატულ გავლენას ახდენს ემბრიონის განვითარებაზე. კერძოდ, ბლასტოცისტის (მე-5 დღის ემბრიონი) ჩამოყალიბებაზე, ემბრიონის ჯანმრთელობასა და ორსულობის მიღწევის პროცენტულობაზე. გუნდური მუშაობის ძალა უსაფრთხო მკურნალობა მრავალი კომპონენტისგან შედგება. მათ შორისაა ლაბორატორიაში ქცევის ხარისხის კონტროლის სისტემაც. ემბრიოლოგიის ლაბორატორიაში არასოდეს მუშაობს მხოლოდ ერთი ემბრიოლოგი. ყოველი პაციენტის ბიოლოგიურ მასალაზე მანიპულაციის დაწყებიდანვე, მეორე ემბრიოლოგი მუდმივად მის გვერდშია. ყოველი ჭურჭლი, რომელიც გამოიყენება ემბრიოლოგიის და ანდროლოგიის ლაბორატორიაში არის წინასწარ გამზადებული. ყველა იმ ერთჯერად ჭურჭელს, რომელიც გამოიყენება ემბრიოლოგიაში სახელი, გვარი და პაციენტის უნიკალური ნომერი აწერია და ყოველი შეხება ამ ჭურჭელთან, მეორე ემბრიოლოგის მიერ მოწმდება და დასტურდება ხელის მოწერით, რომ ნამდვილად ამ პაციენტის მასალა გამოიყენება პროცედურისათვის. ეს ის დეტალებია რასაც პაციენტები ვერ ხედავენ ემბრიოლოგიის კარებს მიღმა, თუმცა მნიშვნელოვანი პირობაა წარმატებული შედეგის მისაღწევად. რეპროარტი აგრძელებს ლაბორატორიაში ხარისხზე ზრუნვას და მის გაუმჯობესებას მკურნალობის თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და მეთოდების განვითარების კვალდაკვალ. The post ემბრიოლოგიის ლაბორატორია კულისებს მიღმა appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
შეკითხვა N1: რა არის PGT-A? PGT-A – არის პრეიმპლანტაციური გენეტიკური ტესტი, რომელიც ავლენს ემბრიონის რაოდენობრივ ქრომოსომულ ანომალიებს (ანეუპლოიდიებს), იმისთვის, რომ საშვილოსნოში გადატანილი იყოს სწორი ქრომოსომული ნაკრების (ეუპლოიდური) ემბრიონები. შეკითხვა N2: ინ ვიტრო განაყოფიერებით მკურნალობის რა ეტაპზე კეთდება PGT-A? PGT – A ტესტი, ემბრიონის საშვილოსნოს ღრუში გადატანამდე კეთდება. შეკითხვა N3: როდის და ვისთვის არის რეკომენდებული PGT-A ტესტის გაკეთება? PGT-A კვლევა რეკომენდებულია (ქალის ასაკი 35 +) მათთვის, ვისაც ანამნეზში აქვს ორსულობის შეწყვეტა, რამოდენიმე წარუმატებელი ინ ვიტრო განაყოფიერების მცდელობა, ან გაურკვევლი გენეზის უნაყოფობის დიაგნოზი. შეკითხვა N4: რამდენად ზრდის ორსულობის შანსს? ქალის საშვილოსნოში, გენეტიკურად გამოკვლეული, სწორი ქრომოსომული ნაკრების მქონე ემბრიონის გადატანა საგრძნობლად ზრდის დაორსულების შანსს. მაგალითისთვის, თუ ქალის ასაკი არის 40 წელი, PGT-A ტესტის გაკეთების გარეშე ორსულობის მიღების შანსი არის 5%, ხოლო თუ PGT-A ტესტი გაკეთდება და შემდეგ მოხდება გადატანა, დაორსულების შანსი 50% – მდე იზრდება. შეკითხვა N5: უსაფრთხოა თუ არა ემბრიონისთვის და როგორ ხდება დიაგნოსტიკა? დიაგნოსტიკის უმნიშვნელოვანესი და ყველაზე რთული ნაწილი – ემბრიონის ბიოფსიაა, რომელსაც სპეციალური, მაღალტექნოლოგიური ლაზერის აპარატურა და მაღალკვალიფიციური პერსონალი ესაჭიროება. ემბრიონის განვითარების მესამე დღეს, ლაზერით ემბრიონის გარსის მცირე მონაკვეთის დარღვევა ხდება. მეხუთე ან მეექვსე დღეს კი, როდესაც იგი ბლასტოცისტის სტადიას მიაღწევს, დარღვეული გარსიდან ტროფექტოდერმის უჯრედების ბიოფსია კეთდება. ტროფექტოდერმა ბლასტოცისტის ის ნაწილია, რომლისგანაც შემდგომში პლაცენტა ვითარდება. ბიოფსიის პროცესი დამოკიდებულია ემბრიოლოგის კვალიფიკაციაზე და რეპროარტში ისე მიმდინარეობს, რომ ემბრიონი არ ზიანდება და განვითარებას ჩვეულებრივ განაგრძობს. მიღებული ბიოფსირებული მასალით დიაგნოსტიკა, ჩვენს გენეტიკურ ლაბორატორია – გენომიქსში ხორციელდება. შეკითხვა N6: რა პასუხი ითვლება დამაკმაყოფილებლად PGT-A ტესტის გაკეთების შემდეგ? ეუპლოიდია არის პასუხი, რომელიც ნიშნავს, რომ ემბრიონს აქვს ნომალური რაოდენობის ქრომოსომები და ყველა ქრომოსომა არის დაზიანების გარეშე. თუმცა, დაბალი ხარისხის და სეგმენტალური მოზაიციზმიც დამაკმაყოფილებელ შედეგად ითვლება. ასე რომ, გენეტიკოსთან და რეპროდუქტოლოგთან კონსულტაციის შემდეგ, საშვილოსნოში ასეთი ემბრიონების გადატანაც შესაძლებელია. შეკითხვა N7: რა დრო სჭირდება ანალიზის გაკეთებას? როდესაც, ემბრიონის ბიოპტატი მოხვდება გენეტიკის ლაბორატორიაში პრეიმპლანტაციურ გენეტიკურ კვლევას 2 სამუშაო დღე სჭირდება. შეკითხვა N8: რა რისკები არსებობს ამ კვლევის ჩატარებისას? ემბრიონის ბიოფსია უნდა შეასრულოს ძალიან გამოცდილმა ემბრიოლოგმა. მან ემბრიონებიდან უნდა ამოიღოს ის მინიმალური რაოდენობის (3-5) უჯრედი, რაც ემბრიონების შემდგომ განვითრებას საფრთხეს არ შეუქმნის. ასევე რისკია ის, რომ შეიძლება ბიოპტატში არ იყოს საკმარისი დნმ და ვერ მოხდეს ემბრიონის დიაგნოსტირება. ასევე, რისკია ტრანსპორტირებისას ტემპერატურული რეჟიმის დარღვევა, რის გამოც შესაძლოა ბიოპტატის გაანალიზება არ მოხდეს სწორად. ამიტომ ჩვენი ლაბორატორია, რომელიც აქვე, თბილისშია, ძალიან დიდი დახმარებაა ჩვენთვისაც და პაციენტებისათვისაც. შეკითხვა N9: შესაძლებელია თუ არა PGT-A ტესტის გაკეთება გაყინულ ემბრიონზე? დიახ, შესაძლებელია. ამ დროს გაყინული ემბრიონის გამოლღობა ხდება, კეთდება ბიოფსია და შემდეგ ისევ ხელახლა იყინება. გასათვალისწინებელია ის ფაქტი, რომ ასეთ დროს ემბრიონის დაზიანების რისკი მატულობს. შეკითხვა N10: რა არის PGT-A ტესტის გაკეთების ყველაზე დიდი უპირატესობა? PGT-A ტესტის გაკეთების შედეგად, პაციენტისთვის ორსულობის მიღების დრო მცირდება. ასევე, საგრძნობლად მცირდება მიღებული ორსულობის შეწყვეტის რისკი. ამას განაპირობებს ის, რომ კვლევის შედეგად, საშვილოსნოში სწორი ქრომოსომული ნაკრების მქონე ემბრიონი გადადის.   The post 10 ხშირად დასმული კითხვა ემბრიონის პრეიმპლანტაციური გენეტიკური ტესტის – PGT-A შესახებ appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
აზოოსპერმია მამაკაცის უნაყოფობის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. თუმცა, „რეპროარტის“ მრავალწლიანი გამოცდილება და კლინიკაში დანერგილი რეპროდუქციული მედიცინის თანამედროვე მიღწევები, საშუალებას იძლევა, დიაგნოზის დროულად და სწორად დასმის შემთხვევაში, სიმძიმის შესაბამისად შეირჩეს მეთოდი, რომელიც ამ პრობლემის მქონე მამაკაცებისთვის მამობის შანსს რეალობად აქცევს. ჩვენს ბლოგპოსტში სწორედ აზოოსპერმიის პრობლემასა და მისი გადაჭრის მეთოდებზე გიამბობთ. აზოოსპერმია და მისი გავრცელების სიხშირე მსოფლიოს ზოგად პოპულაციაში წყვილების 15%-ს უნაყოფობის პრობლემა აქვს. უნაყოფობის ყველა შემთხვევის ნახევარში მაინც მისი მთავარი ან ხელშემწყობი მამაკაცის ფაქტორია. მამაკაცის ფაქტორით გამოწვეული უნაყოფობის მიზეზებს შორის კი 20% აზოოსპერმიითაა (სპერმალურ სითხეში სპერმატოზოიდების არ არსებობა) განპირობებული. როგორც ცნობილია, სპერმატოგენეზი, იგივე სპერმის წარმოქმნა, სათესლე ჯირკვლებში მიმდინარეობს. გამომუშავებული სპერმატოზოიდები კი სპერმსავალი გზებითა და სპერმალურ სითხესთან შერევით ურეთრიდან, შარდმდენი მილიდან გამოიყოფა. აზოოსპერმია წარმოადგენს მდგომარეობას, როდესაც ეაკულატში, ანუ სპერმალურ სითხეში, სპერმატოზოიდები არ არსებობს. ცნობილია აზოოსპერმიის ორი ტიპი: ობსტრუქციული და არაობსტრუქციული: ზოგიერთ შემთხვევაში, მამაკაცებში სპერმასავალი გზების ობსტრუქცია ან ბლოკირება გვხვდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მათ სათესლე ჯირკვლებში აქტიური სპერმატოგენეზი მიმდინარეობს, მაგრამ, გარკვეული მიზეზების გამო, სპერმატოზოიდი ეაკულატში ვერ გადმოდის. ამ პათოლოგიას ობსტრუქციული აზოოსპერმია ეწოდება. სხვა შემთხვევაში კი მამაკაცებში სპერმატოგენეზის პრობლემა დგას: სათესლე ჯირკვლები ან საერთოდ არ გამოიმუშავებენ სპერმატოზოიდებს, ან იმდენად მცირე რაოდენობით, რომ ისინი ეაკულატში ვერ ხვდებიან. სწორედ ამ პათოლოგიას ეწოდება არაობსტრუქციული აზოოსპერმია. აზოოსპერმიის გამომწვევი მიზეზები და დიაგნოსტიკა აზოოსპერმიის მიზეზები აზოოსპერმიის ტიპებთანაა კავშირში. ობსტრუქციული აზოოსპერმიის გამომწვევი შეიძლება თანდაყოლილი დეფექტები, მაგალითად, ცისტური ფიბროზი (Cystic Fibrosis) იყოს, რომლის დროსაც მამაკაცებში სპერმის სადინრის (Vas Deferens) ორმხრივი არარსებობა გვხვდება. მიზეზს შესაძლოა, წარმოადგენდეს შეძენილი დეფექტიც — წინაღობა ეპიდიდიმისში (სათესლე ჯირკვლის დანამატი) ან სპერმსავალ გზებში. ამგვარი დაზიანება შეიძლება ტრავმამ, ანთებითმა პროცესმა, მაგალითად, სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებებმა, ან წარსულში ჩატარებულმა სხვადასხვა ქირურგიულმა ოპერაციამ და ა.შ. გამოიწვიოს. თანდაყოლილი ან შეძენილი მიზეზები განაპირობებს არაობსტრუქციულ აზოოსპერმიასაც. მათ შორისაა ზოგიერთი გენეტიკურმა დარღვევები, მაგალითად, კლაინფელტერის სინდრომი, Y ქრომოსომის მიკროდელეცია, კალმანის სინდრომი და კრიპტორქიზმი, როცა სათესლე ჯირკვლები სათესლე პარკში ჩამოსული არ არის. ამას გარდა, მიზეზებს შორის ხშირად გვხვდება ვარიკოცელეც, ანუ სათესლე ჯირკვლიდან გამომავალი ვენების გაფართოება, რაც სპერმის გამომუშავებას აფერხებს, ჰორმონალური დისბალანსი/ენდოკრინული დარღვევები, ისეთი ქრონიკული დაავადებები, როგორებიცაა დიაბეტი, თირკმლის უკმარისობა და სხვა. იმის გამო, რომ აზოოსპერმია სრულფასოვან სქესობრივ ურთიერთობას ხელს არ უშლის, აზოოსპერმიის აღმოჩენა ხშირად მაშინ ხდება, როცა მამაკაცს შვილის ყოლა სურს. მისი დიაგნოსტიკისა და გამოწვევი მიზეზის დასადგენად, უპირველესად საჭიროა უროლოგ-ანდროლოგთან კონსულტაცია, სპერმის ანალიზი, ფიზიკალური გამოკვლევა, ჰორმონალური სტატუსის განსაზღვრა, ინსტრუმენტული კვლევების, მათ შორის, საშარდე გზებისა და სათესლე ჯირკვლების ულტრაბგერითი გამოკვლევა. საჭიროების შემთხვევაში, კი ინიშნება გენეტიკური ტესტირებები: კარიოტიპირება, Y ქრომოსომის მიკროდელეციის ტესტი და ცისტური ფიბროზის გენის მუტაციის ტესტი. აზოოსპერმიასთან გამკლავების თანამედროვე მეთოდები აზოოსპერმიის დიაგნოზი არ ნიშნავს, რომ მამაკაცს ბიოლოგიური შვილი არ ეყოლება. ზუსტი და დროული დიაგნოსტირების შემთხვევაში, „რეპროარტში“ ექიმი მისი ტიპისა და გამომწვევი მიზეზების დადგენის, ასევე, სრულფასოვანი გამოკვლევების შედეგების მიღების შემდეგ უნაყოფობის პრობლემის გადაჭრის ყველაზე ეფექტიან მეთოდს ინდივიდუალურად არჩევს. მაგალითად, ობსტრუქციული აზოოსპერმიის დროს, სპერმის მოპოვების მიზნით, „რეპროარტში“ გამოიყენება მიკროქირურგიული ჩარევის მეთოდი: PESA – სპერმის ასპირაცია ეპიდიდიმიდან. არაობსტრუქციული აზოოსპერმიის დროს კი, თუ მიზეზი ჰორმონალური დისბალანსია, ჰორმონალური მკურნალობა ინიშნება. აღსანიშნავია, რომ სპერმის მოპოვება არაობსტრუქციული აზოოსპერმიის ყველაზე მძიმე ფორმის დროსაც კი შესაძლებელია. სწორედ ამ მიზნით, „რეპროარტში“ სულ ახლახან დაინერგა სპერმის მიკროქირურგიული ასპირაციის უახლესი მეთოდი — Micro TESE, რომელიც მიკროსკოპის საშუალებით სათესლე ჯირკვლიდან სპერმის ამოღებას გულისხმობს. მნიშვნელოვანია, რომ ამ მეთოდით 1 ცალი სპერმატოზოიდის პოვნაც კი საკმარისია, რომ იგი ინ ვიტრო განაყოფიერების პროცესში სპერმის ინტრაციტოპლაზმური ინექციის (ICSI) დროს კვერცხუჯრედის გასანაყოფიერებლად იყოს გამოყენებული. ამდენად, ქართულ-ამერიკულ რეპროდუქციულ კლინიკა „რეპროარტში“ დანერგილი მეთოდებისა და პროცედურების დახმარებით, მამაკაცებს აზოოსპერმიის ნებისმიერი ტიპის შემთხვევაში აქვთ მისი გამომწვევი მიზეზის დადგენისა და შვილის ყოლის შესაძლებლობა. The post მამობის შანსი აზოოსპერმიის დიაგნოზთან ერთად appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
თანამედროვე რეპროდუქციული მედიცინა უკანასკნელი პერიოდის განმავლობაში მამაკაცის უნაყოფობის პრობლემაზე განსაკუთრებულ აქცენტს აკეთებს და დიაგნოსტიკისა თუ მკურნალობის მეთოდების განვითარების კუთხით არაერთ სიახლეს ნერგავს. რეპროარტის გუნდისთვისაც, რომელიც დაარსებიდან უნაყოფობის პრობლემის მქონე მამაკაცებს თანამედროვე ტექნოლოგიებსა და საუკეთესო სტანდარტებს, კვლევებსა თუ პროცედურებს სთავაზობს, ეს მიმართულება ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანია. 2007 წელს, საქართველოში პირველად, მამაკაცის სპერმის ასპირაციით (TESE) მიღებული სპერმატოზოიდის გამოყენებით ჯანმრთელი ბავშვი სწორედ რეპროარტის გუნდის ძალისხმევით დაიბადა. რეპროარტში პაციენტებისთვის ყველაზე თანამედროვე მიდგომების შეთავაზება კვლავაც გრძელდება. სულ ახლახან, კლინიკის მამაკაცის უნაყოფობისა და მიკროქირურგიის სამსახურში პროცედურა Micro TESE — სპერმის მიკროქირურგიული ექსტრაქცია დაინერგა, რომლის შესახებაც დაწვრილებით სწორედ ამ ბლოგპოსტში გიამბობთ. რა არის Micro TESE? Micro TESE, იგივე სათესლე ჯირკვლებიდან სპერმის მიკროქირურგიული ექსტრაქცია (ამოღება) მამაკაცის უნაყოფობის მკურნალობის ახალ მიკროქირურგიულ მეთოდს წარმოადგენს. პროცედურა მიკროსკოპით ხორციელდება და შედეგად მიღებული სპერმატოზოიდი ან სპერმატოზოიდები ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს კვერცხუჯრედის ICSI (ინტრაციტოპლაზმური სპერმის ინექცია) მეთოდით განაყოფიერების პროცესში გამოიყენება. ვისთვის არის განკუთვნილი Micro TESE? Micro TESE არაობსტრუქციული აზოოსპერმიის (ეაკულატში — სპერმალურ სითხეში სპერმატოზოიდების არარსებობა) დიაგნოზის მქონე პაციენტებისთვის არის რეკომენდირებული. აღსანიშნავია, რომ მისი დახმარებით, უკვე იმ პაციენტებსაც აქვთ ბიოლოგიური შვილის ყოლის შანსი, რომლებიც აქამდე სპერმის დონორის კანდიდატები იყვენენ და მათაც, ვინც ძველი, ტრადიციული მეთოდით გაკეთებული ოპერაციით შედეგი ვერ მიიღეს. Micro TESE -ს პროცედურამდე პაციენტი შემდეგ ეტაპებს გადის: იგი გადის კონსულტაციას უროლოგ-ანდროლოგთან, მას უტარდება ჰორმონალური ანალიზები, სათესლე ჯირკვლების ექოსკოპია, გენეტიკური ტესტები —კარიოტიპირება, Y ქრომოსომის მიკროდელეციების ტესტი და ა.შ. ამ ეტაპების გავლის შემდეგ ექიმი ზუსტ დიაგნოზს სვამს და განსაზღვრავს, Micro TESE-ს გაკეთების შემთხვევაში, რამდენად მაღალია სპერმის მიღების შანსი. როგორ მიმდინარეობს პროცედურა? სპერმალურ სითხეში სპერმატოზოიდების არარსებობის მიუხედავად, შესაძლოა, მამაკაცს სათესლე ჯირკვალში სპერმის წარმოების ფოკუსური უბნები ჰქონდეს. Micro TESE -ს დროს ხდება სათესლე ჯირკვალის მიკროდისექცია (გახსნა) და მიკროსკოპის საშუალებით სპერმის წარმომქმნელ მილაკებში სწორედ ამ ფოკუსური უბნების ძებნა, რომლებშიც შესაძლოა აქტიური სპერმატოგენეზი (სპერმის წარმოქმნა) კვლავაც მიმდინარეობს. პროცედურის დროს ამ მილაკებიდან მინიმალური, 2-3 მმ ზომის ქსოვილის ამოკვეთა ხდება, რაც სხვა ტექნიკების დროს ამოკვეთილი ქსოვილის მოცულობაზე მინიმუმ 70-ჯერ ნაკლებია. შემდეგ მასში ემბრიოლოგი სპერმატოზოიდს ეძებს, რათა ის ინ ვიტრო განაყოფიერების დროს კვერცხუჯრედის ICSI (ინტრაციტოპლაზმური სპერმის ინექცია) მეთოდით განაყოფიერების პროცესში გამოიყენოს. ახალი მეთოდის უპირატესობები არამიკროსკოპულ, ტრადიციულ მეთოდთან შედარებით, Micro TESE-ს არაერთი უპირატესობა აქვს. მათ შორის: ოპერაცია კეთდება მიკროსკოპის გამოყენებით; აქვს სპერმის მოპოვების ყველაზე დიდი სიხშირე სხვა არამიკროსკოპულ მეთოდებთან შედარებით, რაც შეადგენს დაახლოებით 40-60%; ამ მეთოდით მოპოვებული 1-2 სპერმატოზოიდიც კი საკმარისია, რომ თანამედროვე მეთოდით კრიოპრეზერვაცია (სპერმის გაყინვა) მოხდეს და სამომავლოდ ის პაციენტმა ინ ვიტრო განაყოფიერებისთვის გამოიყენოს; მწვავე პოსტოპერაციული და ქრონიკული გართულებების რისკი მინიმალურია; ოპერაციის შემდეგ ტესტოსტერონის დონის დაქვეითებისა და სხვადასხვა ჰორმონალური დისბალანსის რისკები მინიმუმამდეა დაყვანილი. შესაბამისად, ერექციული დისფუნქციის რისკებიც პრაკტიკულად არ არსებობს. რა დრო სჭირდება რეაბილიტაციას? ოპერაციის შემდეგ პაცინეტი კლინიკაში დაახლოებით 3-4 საათს რჩება; მცირე დისკომფორტი და ტკივილი ნაოპერაციებ არეში შეიძლება 2-3 დღეს გაგრძელდეს (ამ პერიოდში პაციენტს უნიშნავენ შესაბამის მედიკამენტებს); პაციენტი ჩვეულ ცხოვრების წესს შესაძლებელია, დაუბრუნდეს მინიმუმ 10 დღეში; პაციენტის სრულ რეაბილიტაციას 10-14 დღე სჭირდება. ასე რომ, Micro TESE — რეპროარტის მამაკაცის უნაყოფობისა და მიკროქირურგიის სამსახურში დანერგილი ახალი მეთოდი, პრაქტიკულად ორჯერ ზრდის შვილის ყოლის შანსს. თანამედროვე რეპროდუქციული მედიცინის პროგრესი მამაკაცის უნაყოფობის პრობლემას დღითიდღე უფრო ეფექტიანად უმკლავდება. მთავარი ექიმთან დროული ვიზიტი და სწორი მკურნალობის შერჩევაა. The post Micro – TESE – მამაკაცის უნაყოფობის მკურნალობის უახლესი მეთოდი რეპროარტში appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
ქართულ-ამერიკული რეპროდუქციული კლინიკა რეპროარტი მამაკაცის უნაყოფობისა და მიკროქირურგიის სამსახურს ხსნის და მამაკაცებს, რომლებსაც უნაყოფობის პრობლემა აქვთ, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის სრულიად ახალ შესაძლებლობებსა და თანამედროვე მეთოდებს სთავაზობს. იმ კვლევების გარდა, რომლებიც კლინიკაში ამ დრომდე იყო ხელმისაწვდომი, უნაყოფობის პრობლემის მქონე პაციენტებისთვის რეპროარტის მამაკაცის უნაყოფობისა და მიკროქირურგიის სამსახურში სპერმის ასპირაციის ახალი მიკროქირურგიული მეთოდი Micro TESE დანერგა. იგი მიკროსკოპის საშუალებით ხორციელდება, პროცედურის შედეგად მიღებული სპერმატოზოიდი ან სპერმატოზოიდები კი ინ ვიტრო განაყოფიერებით მკურნალობის დროს, კვერცხუჯრედის ICSI (ინტრაციტოპლაზმური სპერმის ინექცია) მეთოდით განაყოფიერებისას გამოიყენება. ახალი მეთოდის გამოყენებით, ძველ, ტრადიციულ მეთოდისგან განსხვავებით, სპერმის მიღების სიხშირე დაახლოებით 40-60% -ია, მწვავე პოსტოპერაციული და ქრონიკული გართულებების, ოპერაციის შემდეგ მამაკაცებში ტესტოსტერონის დონის დაქვეითებისა და სხვადასხვა ჰორმონალური დისბალანსის რისკები კი — მინიმალური. სიახლეა რეპროდუქციული გენეტიკის თვალსაზრისითაც: მამაკაცის უნაყოფობისა და მიკროქირურგიის სამსახურში უნაყოფობის პრობლემის მქონე მამაკაცებს შესაძლებლობა აქვთ, სხვადასხვა გენეტიკური კველევა ჩაიტარონ, მათ შორის, Y ქრომოსომის მიკროდელეციები, კარიოტიპირება და სხვა. გენეტიკური კვლევების ჩატარება ხელს უწყობს სწორი დიაგნოზის დასმასა და შემდგომ ეფექტიანი მკურნალობის სტრატეგიის განსაზღვრას. „განყოფილების შექმნა წარმოადგენს ჩვენს სტრატეგიულ გადაწყვეტილებას, რომლის მიზანია, საქართველოში მამაკაცის რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე ზრუნვა ახალ ეტაპზე გადავიდეს და მისი უნაყოფობის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის შესაძლებლობები კიდევ უფრო გაფართოვდეს. ეს სამსახური იქნება ადგილი, სადაც მამაკაცის რეპროდუქციულ ჯანმრთელობასა და უნაყოფობის პრობლემაზე კომპლექსური და თანამედროვე მიდგომებით იზრუნებენ. ამას გარდა, სიახლე დაგვეხმარება, ჩვენს ახალგაზრდა პროფესიონალ ექიმებთან ერთად, გავზარდოთ ცნობიერება მამაკაცის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის საკითხების შესახებ და ანდროლოგიის განვითარებაში გლობალურად შევიტანოთ წვლილი“, – აღნიშნავს „რეპროარტის“ დამფუძნებელი და დირექტორი ლიკა ჭყონია. მამაკაცის უნაყოფობის ზუსტი დიაგნოსტიკა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია მკურნალობის ეფექტიანი სტრატეგიის განსაზღვრისთვის, ამიტომ თანამედროვე რეპროდუქციული მედიცინა მამაკაცის ფაქტორით გამოწვეული უნაყოფობის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის შესახებ მნიშვნელოვან ნაბიჯებს დგამს. გახსნის დღიდან რეპროარტისთვისაც ეს მიმართულება პრიორიტეტს წარმოადგენდა. კლინიკის მაღაკვალიფიციური გუნდი კი მამაკაცებს, რომლებსაც უნაყოფობს პრობლემა აწუხებდათ, თანამედროვე, უმაღლესი ხარისხის სტანდარტს, უახლეს ტექნოლოგიებს, მამაკაცის უნაყოფობის ყველაზე თანამედროვე დიაგნოსტიკურ კვლევებსა და პროცედურებს სთავაზობდა. საგულისხმოა, რომ პირველად საქართველოში, 2007 წელს, მამაკაცის სპერმის ასპირაციით (TESE) მიღებული სპერმატოზოიდის გამოყენებით ჯანმრთელი ბავშვი სწორედ რეპროარტის გუნდის ძალისხმევით დაიბადა.   The post რეპროარტში მამაკაცის უნაყოფობისა და მიკროქირურგიის სამსახური გაიხსნა appeared first on Reproart.ge.
20.09.2025
რეპროარტი დაარსების დღიდან პაციენტებს მკურნალობის ამერიკულ ხარისხს სთავაზობს. ეს მიმართულება კლინიკისთვის ყოველთვის პრიორიტეტული იყო და მისი სრულყოფისთვის პერსონალი მუდმივად თავდაუზოგავად შრომობს. ხარისხზე გაწეული სამუშაო, სპეციფიკიდან გამომდინარე, პაციენტებისთვის ხშირად შეუმჩნეველი რჩება, ამიტომ გვინდა, უფრო მეტი გიამბოთ ძალისხმევაზე, რომელსაც ამ კუთხით ვხარჯავთ. რეგისტრატურიდან ხარისხის მენეჯერობამდე ხარისხის მართვის სტანდარტიზაციისთვის მენეჯმენტის პროცესების ეფექტიანად ორგანიზება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. სწორედ ამ ფაქტორმა განაპირობა ISO 9001 სერტიფიცირების პროცესის დაწყება, რომლის წარმატებით დასრულებაშიც უდიდესი წვლილი რეპროარტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელმა და ხარისხის მენეჯერმა, მაია ტუღუშმა შეიტანა. მაია ტუღუში „რეპროარტში“ გახსნის დღიდან მუშაობს. კლინიკის ამჟამინდელ გუნდთან ის მანამდეც თანამშრომლობდა, 2012 წლის ზაფხულში კი, როცა ლიკა ჭყონიამ კოლეგებთან ერთად ქართულ-ამერიკული რეპროდუქციული კლინიკა რეპროარტი დააფუძნა, მაიაც ახალ სამსახურში გადმოვიდა. კარიერა მან რეგისტრატურიდან დაიწყო, დროსთან ერთად კი ჯერ ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის, შემდეგ კი ხარისხის მენეჯერის პოზიციები დაიკავა. სერთიფიცირების პროცესი სერტიფიცირების პროცესში მაია მთავარ როლს ასრულებდა: ISO 9001 სტანდარტის შინაარსისა და მოთხოვნების გაცნობის მიზნით, ის თითოეულ გუნდთან მჭიდროდ მუშაობდა, აანალიზებდა პროცესებს, აკორექტირებდა დოკუმენტაციას, მათთან ერთად ამუშავებდა სტრატეგიებს, სრულ კოორდინაციას უწევდა დანერგვას და, პარალელურად, დამფუძნებლებთან რეპორტინგსაც აწარმოებდა. პროცესი საკმაოდ შრომატევადი აღმოჩნდა და მაიას არაერთი გამოწვევის გადალახვაც მოუწია. „რადგან ISO 9001 სტანდარტის დანერგვა თითოეული თანამშრომლის ჩართულობას მოითხოვდა, მათი მობილიზება რთული იყო, თუმცა გუნდიც აქტიურად მომყვებოდა. საბოლოოდ, სირთულეებისა და დიდი ძალისხმევის მიუხედავად, პროცესი განსაზღვრულ ვადაში დავასრულეთ, თანაც, აუდიტორების მხრიდან დამატებითი რეკომენდაციებისა და შენიშვნების გარეშე. ძალიან ვამაყობ, რომ კლინიკაში განყოფილებების სამუშაო სტანდარტების სრულფასოვანი დოკუმენტაცია შეიქმნა. გარდა ამისა, სერთიფიცირების შემდეგ როგორც ადგილობრივი, ისე უცხოური კომპანიების მხრიდან თანამშრომლობაზე მოთხოვნა გაიზარდა“, – აღნიშნავს მაია. რას ნიშნავს ხარისხის მართვა ხარისხის მართვა, ზოგადად, მართვის ეფექტიანი სისტემის დანერგვასა და შენარჩუნებას გულისხმობს, რაც, საბოლოოდ, პაციენტებისთვის უსაფრთხო და საიმედო სამედიცინო მომსახურების მიწოდებას მოიაზრებს. მთლიანად პროცესი საერთაშორისო სტანდარტებისა და პროტოკოლების დანერგვას, სამუშაო პროცესების მუდმივ ანალიზს, ხარვეზების გამოვლენასა და გაუმჯობესებას, პაციენტებისა და პარტნიორების კმაყოფილების კვლევას, მათი შენიშვნების გათვალისწინებას, ინფრასტრუქტურის განახლებას, ახალი ტექნოლოგიების დანერგვასა და კლინიკის პერსონალის კვალიფიკაციის ამაღლებაზე ზრუნვას მოიცავს. მაია ტუღუში ამბობს, რომ სტანდარტის დანერგვამ რეპროარტის მართვის პროცესში ერთმნიშვნელოვნად პოზიტიური ცვლილებები შეიტანა. ამასთან, რეპროდუქციული კლინიკის პაციენტებისთვის, რომლებიც ისედაც რთულ ემოციურ სტრესს განიცდიან, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კლინიკის სამუშაო პროცესები ისე იყოს დალაგებული რომ მათ მომსახურების მიღებისას დისკომფორტი არ შეექმენათ, რაც სწორედ ხარისხის მართვას უკავშირდება და ამ კუთხითაც სტანდარტის დანერგვას უდიდესი როლი ჰქონდა. სერტიფიკატი რეპროარტისთვის დამატებით პასუხისმგებლობასაც ნიშნავს. ეს კი უპირველესად პაციენტებისთვის სრულფასოვანი სერვისის მიწოდებას, მუდმივ განახლებასა და შიდა სამუშაო პროცესების ოპტიმიზაციაზე ზრუნვას გულისხმობს. სტანდარტის მიღება მოდუნების საშუალებას არ გვაძლევს და სწრაფი ტემპით განვითარებას გვავალდებულებს“, – აღნიშნავს მაია. სერტიფიკატის მიღების შემდეგ კლინიკაში მიმდინარე პროცესების სტანდარტთან შესაბამისობა ყოველდღიურად მოწმდება, რაშიც მაია კვლავაც აქტიურადაა ჩართული. თითოეული განყოფილების მუშაობასა და მიმდინარე პროცესების შესწავლაში აქტიურად მონაწილეობს. კოლეგებთან ერთად, აწარმოებს ხარვეზების ამსახველ დოკუმენტაციას, გეგმავს და ახორციელებს საჭირო ქმედებებს, პაციენტებს მათი შთაბეჭდილებების გამოხატვის შესაძლებლობას აძლევს, რასაც შემდგომში სერვისის გაუმჯობესებისთვის იყენებს. იკვლევს პაციენტებისა თუ პარტნიორი კომპანიების კმაყოფილების დონეს და მათ რეკომენდაციებსაც ითვალისწინებს. 2023 წლის ძირითადი ფოკუსი ამასთანავე, ხარისხის მენეჯერი ღიად საუბრობს ხარვეზებზე როგორიცაა პაციენტების დაყოვნება მიმღებში, ექიმთან ვიზიტზე დაგვიანებით შესვლა და აღნიშნავს, რომ ძალიან მნიშვნელოვანია დროის რესურსი, როგორც ექიმისთვის ასევე პაციენტისთვის, თუმცა რთულად წარმოუდგენია უშვილობის დიაგნოზის მქონე წყვილებისთვის კონსულტაციის ლიმიტის დაწესება. ამ დიაგნოზის შემთხვევაში ყველა დეტალს განსაკუთრებული ყურადღების მიქცევა სჭირდება, რაც მეტწილად კონსულტაციის გახანგრძლივების მიზეზი ხდება, ეს კი პაციენტების მხრიდან უკმაყოფილებას იწვევს ხოლმე. რეპროდუქციული სფეროს სპეციფიკისა და არსებული წინაღობების მიუხედავად, ხარისხის მენეჯერი ჩაწერის და რიგის მართვის სისტემების გაუმჯობესებაზე და ადმინისტრაციული პროცესების დალაგებაზე აქტიურად მუშაობს, რათა პაციენტებისთვის უფრო კომფორტული იყოს კლინიკაში ვიზიტი. მაია მიიჩნევს, რომ „რეპროარტისთვის“ ISO-9001 სტანდარტი სამუშაო პროცესების ოპტიმიზაციის პირველი და საბაზისო ეტაპია. სამომავლოდ კი კლინიკა სხვა სერტიფიკატების მოპოვებასაც გეგმავს. The post რეპროარტის ხარისხის მენეჯერი კლინიკაში ყველაზე მაღალი სტანდარტის დასაცავად appeared first on Reproart.ge.